Kościół ewangelicki w Giżycku przy placu Grunwaldzkim 6 jest czynną świątynią i jednym z najważniejszych zabytków historycznego centrum. Obecny budynek poświęcono w 1827 roku. Jego architekturę wiąże się z Karlem Friedrichem Schinklem, choć badacze ostrożnie rozróżniają osobisty projekt architekta od wpływu kierowanej przez niego pruskiej administracji budowlanej. Warto zajrzeć tu dla historii mazurskich ewangelików, klasycystycznej bryły i organów, które od dziesięcioleci nadają rytm letnim koncertom.
Kościół ewangelicki w Giżycku: nabożeństwa i kontakt
- Adres: plac Grunwaldzki 6, Giżycko.
- Nabożeństwo w języku polskim: w każdą niedzielę o 11:00.
- Nabożeństwo w języku niemieckim: od maja do września w niedziele o 9:30.
- Telefon: 87 428 23 75.
- E-mail: gizycko@luteranie.pl.
W pierwszą niedzielę miesiąca nabożeństwo jest połączone ze spowiedzią i Komunią Świętą. Kościół nie działa jak muzeum z całodzienną kasą. Jeśli jedziecie specjalnie po to, by zobaczyć wnętrze, organy albo pamiątkę rodzinną, najlepiej wcześniej umówić wizytę z parafią.
Historia świątyni zaczęła się przed obecnym budynkiem
Najstarszy kościół w tym miejscu miał konstrukcję drewnianą. Po Reformacji stał się świątynią ewangelicką, podobnie jak wiele kościołów na Mazurach. W 1633 roku zastąpiła go budowla murowana, która spłonęła w 1686 roku. Kolejny kościół służył mieszkańcom od 1709 roku.
3 kwietnia 1822 roku wielki pożar zniszczył świątynię i ponad dwieście innych budynków miasta. Katastrofa otworzyła drogę do budowy obecnego kościoła. Kamień węgielny położono 11 maja 1826 roku, a po półtora roku prac obiekt był gotowy.
Poświęcenie kościoła w 1827 roku i polskie nabożeństwo
Uroczyste poświęcenie odbyło się 16 września 1827 roku. Najpierw odprawiono nabożeństwo niemieckojęzyczne, a następnie polskie. Ten szczegół dobrze pokazuje złożoną historię Mazur, gdzie przez stulecia przenikały się języki, wyznania i lokalne tradycje.
Obecna wspólnota nadal prowadzi nabożeństwa po polsku, a w sezonie również po niemiecku. Nie jest więc tylko opiekunem zabytku. Kościół pozostaje żywym miejscem religijnym dla mieszkańców północnych Mazur i gości wracających do rodzinnych stron.
Czy kościół zaprojektował Karl Friedrich Schinkel?
W przewodnikach często pojawia się proste zdanie, że autorem projektu był Karl Friedrich Schinkel. Świątynia rzeczywiście powstała w kręgu jego klasycyzmu i pod nadzorem pruskiej administracji budowlanej, z którą był związany. Nowsza dyskusja historyczna wskazuje jednak, że dokładny zakres osobistego udziału Schinkla nie jest bezspornie udokumentowany.
Najuczciwiej mówić o projekcie związanym ze Schinklem i jego urzędem, a nie przedstawiać autorstwa jako fakt pozbawiony wątpliwości. Nie zmienia to wartości budynku. Spokojna symetria, regularny rytm wysokich okien i oszczędna bryła są czytelnym przykładem pruskiego klasycyzmu.
Przebudowa z 1881 roku i zegar na wieży
W 1881 roku kościół przeszedł istotną przebudowę. Powiększono okna, dodano zakrystię i apsydę, zmieniono też część wyposażenia. Z tego czasu pochodzi zegar, który do dziś zdobi wieżę i pomaga rozpoznać świątynię w panoramie placu Grunwaldzkiego.
W ołtarzu znajduje się obraz „Chrystus zapraszający” autorstwa berlińskiego malarza Karla Gottfrieda Pfannschmidta. Jasne empory otaczają wnętrze i zwiększają jego pojemność, nie odbierając mu oszczędnego charakteru.
Co znaleziono pod posadzką kościoła?
Podczas prac odkryto relikty wcześniejszych konstrukcji, pozostałości krypt grobowych i kolumn. Znaleziska potwierdzają, że obecny budynek stoi w miejscu używanym przez kolejne świątynie. Nie wszystko jest widoczne podczas zwykłej wizyty, ale świadomość tych warstw zmienia sposób patrzenia na wnętrze.
Plac Grunwaldzki nie jest więc tylko XIX-wiecznym centrum miasta. Pod obecną posadzką zachowały się ślady wcześniejszej historii religijnej i miejskiej, przerwanej przez pożary oraz odbudowy.
Organy: 27 głosów i 1666 piszczałek
Nad wejściem stoją organy przebudowane w 1935 roku przez firmę Emil Kemper z Lubeki. Instrument ma 27 głosów i 1666 piszczałek. To właśnie on sprawił, że kościół stał się jednym z najważniejszych muzycznych adresów miasta.
Koncerty organowe odbywają się tu od 1978 roku. Z czasem rozwinęły się w Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej i Kameralnej. Program zmienia się w każdym sezonie, dlatego terminów nie należy przepisywać ze starego plakatu. Aktualne koncerty sprawdzajcie w naszym kalendarzu wydarzeń w Giżycku i komunikatach organizatora.
Kościół po 1945 roku
Po zakończeniu wojny budynek na krótko przejęła parafia rzymskokatolicka pod wezwaniem Chrystusa Króla. W czerwcu 1946 roku świątynia wróciła do wspólnoty ewangelickiej. Był to okres ogromnych zmian ludnościowych, w którym dawny zbór stracił znaczną część wiernych, a na Mazury przybywali nowi mieszkańcy.
W kolejnych dekadach parafia odbudowała życie wspólnotowe. Zanim w Giżycku powstała osobna cerkiew greckokatolicka, w kościele odprawiano także nabożeństwa w obrządku bizantyjsko-ukraińskim. Ta historia pokazuje praktyczną współpracę wspólnot w powojennym mieście.
Oryginalna tablica z Krzyża św. Brunona
We wnętrzu przechowywana jest także oryginalna niemieckojęzyczna tablica z pomnika św. Brunona odsłoniętego w 1910 roku nad Niegocinem. To ważny łącznik pomiędzy historią parafii, miejską pamięcią i Krzyżem św. Brunona.
Przy wejściu znajduje się również kamień z historycznymi nazwami miasta. Te niewielkie elementy pokazują, że kościół przechowuje nie tylko wyposażenie religijne, lecz także materialne ślady zmian tożsamości Giżycka.
Czy kościół jest dostępny bez barier?
Oficjalne informacje parafii nie opisują kompletnej trasy bez barier ani wyposażenia toalety. Osoby poruszające się na wózku, korzystające z chodzika lub potrzebujące pomocy powinny przed przyjazdem zadzwonić pod numer parafii i zapytać o aktualne wejście. Nie należy zakładać, że dostęp na poziom główny oznacza możliwość wejścia na empory lub do wszystkich części obiektu.
Podczas zwiedzania trzeba uszanować nabożeństwa, próby i pracę parafii. Wyciszcie telefon, nie wchodźcie do wydzielonych części i zapytajcie przed użyciem lampy błyskowej.
Rodzinna historia i księgi parafialne
Osoby szukające przodków związanych z dawnym Lötzen powinny przed kontaktem przygotować nazwiska, przybliżone daty i miejscowości. Parafia nie prowadzi punktu genealogicznego dostępnego bez zapowiedzi, a część dawnych dokumentów znajduje się w archiwach poza Giżyckiem.
Krótka, konkretna wiadomość daje większą szansę na wskazanie właściwego źródła niż ogólna prośba o sprawdzenie całej historii rodziny. Takiej wizyty nie należy łączyć z przypadkowym wejściem podczas nabożeństwa.
Kościół ewangelicki na trasie po historycznym Giżycku
Plac Grunwaldzki jest dobrym początkiem spaceru. Stąd można przejść do XIX-wiecznych kamienic, zobaczyć Piekarnię Regelskiego i zakończyć trasę w Wieży Ciśnień. Kilkanaście minut dzieli też świątynię od kościoła św. Brunona, który opowiada zupełnie inną epokę architektury i dziejów miasta.
Dyskusja
0 komentarzy