Zakład powstał w 1948 roku
Wierzbokosz utworzono w lutym 1948 roku z inicjatywy Andrzeja Koca przy Powiatowym Komitecie Opieki Społecznej. Początkowo miał znaczenie społeczne: pomagał zdobyć zawód i dochód osobom potrzebującym pracy w odbudowującym się mieście.
Nazwa łączyła materiał, czyli wierzbę, z nazwiskiem inicjatora. Wiklina była surowcem dostępnym w regionie i pozwalała rozwijać produkcję bez wielkiej fabrycznej infrastruktury.
W 1958 roku Wierzbokosz przeniósł się na ul. Mickiewicza
Po pierwszej dekadzie działalności zakład otrzymał własną siedzibę. Budynek przy ul. Mickiewicza stał się miejscem kojarzonym przez kolejne pokolenia pracowników i mieszkańców.
W 1960 roku Wierzbokosz zatrudniał 70 osób. Powstawały ambitne plany rozwoju, obejmujące nawet kilkaset miejsc pracy i własne plantacje wikliny. Warto odróżniać te zamierzenia od skali, którą zakład rzeczywiście osiągnął.
Kosze, meble i przedmioty codziennego użytku
Oferta nie ograniczała się do jednego rodzaju koszyka. Wytwarzano wyroby gospodarcze, dekoracyjne i użytkowe, a także meble. Produkcja wymagała sortowania, moczenia i przygotowania wikliny, a następnie ręcznego wyplatania według wzoru.
Każdy etap zależał od doświadczenia pracowników. Równe prowadzenie splotu, dobór grubości prętów i wykończenie decydowały o trwałości wyrobu.
Eksport ruszył na większą skalę od 1963 roku
Pierwsze próby sprzedaży zagranicznej podjęto pod koniec lat 50. Stały eksport rozwinął się od 1963 roku. Giżyckie wyroby trafiały do odbiorców poza Polską, co podnosiło znaczenie zakładu i wymagało utrzymania powtarzalnej jakości.
Wierzbokosz stał się częścią powojennej gospodarki miasta obok innych zakładów, spółdzielni, wojska i usług. Pokazywał, że lokalna produkcja może wyrastać z tradycyjnego materiału, a jednocześnie działać w szerszym systemie handlu.
Przemiany po 1989 roku zakończyły działalność
Zmiana gospodarcza przyniosła utratę dotychczasowych rynków, nowe warunki konkurencji i problemy wielu zakładów spółdzielczych. Wierzbokosz został zlikwidowany. Dokładny przebieg ostatnich lat warto nadal uzupełniać na podstawie dokumentów i relacji pracowników.
Giżyckie Archiwum Cyfrowe zachowuje album poświęcony zakładowi. Fotografie i obiekty pokazują różnorodność produkcji lepiej niż ogólny opis.
Wspomnienia pracowników są ważnym źródłem
Jeśli pracowaliście w Wierzbokoszu, odbywaliście tam praktyki albo macie w domu jego wyroby, warto zachować podpisane zdjęcia, dokumenty i relacje. Najcenniejsze są konkretne informacje: nazwiska, stanowiska, daty, nazwy produktów i okoliczności wykonania fotografii.
Takie świadectwa uzupełniają oficjalne dane i pozwalają opisać codzienność zakładu. Nie zastępują weryfikacji, ale pomagają wskazać pytania, których nie rozstrzygają same dokumenty.
Wierzbokosz należy do historii powojennego Giżycka
Zakład powstał z potrzeby tworzenia miejsc pracy w mieście budowanym po 1945 roku. Jego los łączy społeczną pomoc, rzemiosło, produkcję i gospodarcze przemiany końca XX wieku.
Szersze tło znajdziesz w artykule Giżycko po 1945 roku. O pracy z naturalnymi materiałami i dawnych zawodach w regionie piszemy też w tekście rzemiosło w mazurskich wsiach.
Aktualizacja: 25 września 2026 roku. Uporządkowano daty, zatrudnienie i eksport na podstawie kolekcji Giżyckiego Archiwum Cyfrowego. Zachowujemy zaproszenie do dzielenia się wspomnieniami.
Dyskusja
0 komentarzy