Wojciech Kętrzyński. Historyk urodzony w Giżycku

Portret Wojciecha Kętrzyńskiego z 1881 roku
Wojciech Kętrzyński w 1881 r. Fot. Józef Eder, domena publiczna; źródło: Wikimedia Commons / PAUart.

Wojciech Kętrzyński (1838–1918), urodzony w Lötzen, dzisiejszym Giżycku, był historykiem, bibliotekarzem, wydawcą źródeł i dyrektorem Ossolineum we Lwowie w latach 1876–1918. Urodził się jako Adalbert von Winkler; polskie imię i rodowe nazwisko przyjął urzędowo w 1861 r.

Dzieciństwo w Giżycku i szkoła w Poczdamie

Kętrzyński przyszedł na świat 11 lipca 1838 r. Po śmierci ojca w 1846 r. trafił do szkoły dla sierot po wojskowych w Poczdamie. Wrócił do Giżycka w 1853 r. i ukończył miejscowe progimnazjum w przyspieszonym trybie. Wcześniejszą informację o pobycie w zakładzie w Reszlu zastępujemy miejscem wskazanym przez monografię miasta.

W latach 1855–1859 uczył się w gimnazjum w Rastemborku, obecnym Kętrzynie. W 1859 r. rozpoczął studia historyczne na Uniwersytecie w Królewcu; doktorat uzyskał w 1866 r.

Od Adalberta von Winklera do Wojciecha Kętrzyńskiego

W 1856 r. siostra poinformowała go o polskim pochodzeniu rodziny i dawnym nazwisku. Rozpoczął naukę polszczyzny i poznawanie rodzinnych dziejów. Zmiana imienia i nazwiska w 1861 r. była częścią tego procesu. Nie jest trafne opisanie jego rodziny wyłącznie jako rodziny o niemieckich korzeniach bez uwzględnienia jej wcześniejszego pochodzenia.

Praca w Ossolineum i badania historyczne

Z Zakładem Narodowym im. Ossolińskich związał się na stałe w 1873 r. Od 1876 r. kierował instytucją do śmierci w 1918 r. Opracował trzytomowy „Katalog rękopisów biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich”, wydany w latach 1881–1898, oraz monografię Zakładu z 1894 r.

Badał dzieje ziem pruskich, ludność polskojęzyczną i stosunki polsko-niemieckie. Wydawał źródła historyczne i zbierał materiał etnograficzny. Wspierał powstanie styczniowe, za co był aresztowany i więziony. Zmarł 15 stycznia 1918 r. we Lwowie.

Jak Giżycko upamiętnia Kętrzyńskiego?

Jego imię nosi I Liceum Ogólnokształcące w Giżycku. Przy ul. Warszawskiej znajduje się tablica pamiątkowa; w jej sąsiedztwie samorząd organizuje rocznicowe upamiętnienia. Zmiana nazwy Rastemborka na Kętrzyn w 1946 r. odnosi się do tego samego historyka, lecz dotyczy innego miasta.

Kętrzyński i Gustaw Gizewiusz reprezentują różne pokolenia mazurskich działaczy. Gizewiusz zmarł w 1848 r., gdy Kętrzyński miał niespełna dziesięć lat. Nie należy przedstawiać ich jako współpracowników. Kontekst edukacji i języka rozwija historia szkół i kościołów XIX-wiecznego Giżycka.

Pozostałe biografie i rozmowy zebrano w kategorii Osobistości z Giżycka. Biografie uzupełniają rozdział o ludziach związanych z Giżyckiem.

Źródła i weryfikacja informacji

Daty biograficzne sprawdzono w monografii miasta i materiałach Ossolineum. Daty wydania katalogu rękopisów zweryfikowano dodatkowo w rekordach poszczególnych tomów repozytorium.

Autor

Mikołaj Kozikowski

Zobacz wpisy autora

Dyskusja

0 komentarzy

Dodaj komentarz

Adres e-mail nie będzie widoczny publicznie.