Polska administracja przejęła miasto 20 maja 1945 roku
Po wycofaniu niemieckich oddziałów Lötzen zajęła Armia Czerwona. Przez kolejne miesiące miasto było plądrowane i niszczone. Dopiero 20 maja sowiecka komendantura przekazała administrację władzom polskim.
Pierwsi polscy osadnicy przybyli z Białegostoku już 5 lutego 1945 roku, a więc przed formalnym przejęciem miasta. Warunki były bardzo trudne: brakowało żywności, sprawnych mieszkań, wyposażenia urzędów i podstawowych usług.
Nowi mieszkańcy przyjechali z wielu stron
Do miasta napływali ludzie z Białostocczyzny i Polski centralnej, a także przesiedleńcy z Wileńszczyzny oraz innych ziem utraconych przez Polskę na wschodzie. W 1947 roku do powiatu trafili Ukraińcy przymusowo przesiedleni w ramach akcji „Wisła”.
Każda z tych grup przynosiła inne doświadczenia, język rodzinny, zwyczaje i pamięć o pozostawionym domu. Powojenna tożsamość Giżycka powstała z ich spotkania, a nie z jednej lokalnej tradycji.
Dawni mieszkańcy byli wysiedlani lub wyjeżdżali
Od sierpnia 1946 roku rozpoczęto zorganizowane wysiedlenia ludności pochodzenia niemieckiego. Mazurzy przechodzili proces weryfikacji narodowościowej, a presja na polonizację imion i nazwisk oraz trudne warunki życia przyczyniały się do kolejnych fal emigracji do Niemiec.
W rezultacie miasto straciło znaczną część przedwojennej społeczności. Tę historię warto opisywać bez prostego podziału na „swoich” i „obcych”. Mazurzy byli ludnością pogranicza, najczęściej ewangelicką, o złożonych związkach językowych i państwowych.
Lec, Łuczany i Giżycko
Bezpośrednio po wojnie używano polskiej nazwy Lec. Od lata 1945 roku utrwaliły się Łuczany. W 1946 roku Komisja Ustalania Nazw Miejscowości wprowadziła Giżycko na cześć Gustawa Gizewiusza, zwanego po polsku Giżyckim.
Decyzja wywołała protest części mieszkańców, którzy zdążyli przywiązać się do Łuczan. Komisja podtrzymała jednak nazwę. Całą sekwencję i jej językowe tło opisujemy w artykule Lötzen, Lec, Łuczany i Giżycko.
Liczba ludności szybko rosła
Na początku 1946 roku miasto liczyło 4 534 mieszkańców. W ciągu czterech lat liczba ta się podwoiła. Szybki wzrost nie oznaczał jednak łatwej stabilizacji. Ludzie zajmowali uszkodzone budynki, uruchamiali szkoły, warsztaty, handel i administrację niemal od podstaw.
Ważną rolę pełniło wojsko. Odbudowywano także znaczenie kolei, portów i usług. Z czasem Giżycko stało się powiatowym centrum i jednym z głównych ośrodków turystycznych Wielkich Jezior Mazurskich.
Zakłady, szkoły i kultura budowały powojenną codzienność
W mieście powstawały zakłady pracy, spółdzielnie i instytucje. Już 1 września 1945 roku rozpoczęło działalność czteroklasowe gimnazjum. Rozwijały się szkoły zawodowe, organizacje społeczne, sport oraz kultura.
Jednym z charakterystycznych zakładów był Wierzbokosz, utworzony w 1948 roku. Jego wyroby z wikliny trafiły później również na eksport. Historię tego miejsca zachowujemy w tekście Wierzbokosz w Giżycku.
Dzisiejsze miasto powstało z wielu pamięci
Powojenne Giżycko łączy doświadczenia dawnych Mazurów, osadników z Kresów, mieszkańców Polski centralnej, społeczności ukraińskiej i rodzin wojskowych. Ta wielość tłumaczy, dlaczego lokalna historia jest czasem opowiadana z bardzo różnych perspektyw.
Zmiana po 1945 roku nie unieważniła wcześniejszych dziejów miasta. Przeciwnie, zrozumienie Lötzen i Mazurów pomaga lepiej odczytać powojenne Giżycko. Wprowadzenie do całej chronologii znajdziesz w materiale Historia Giżycka.
Aktualizacja: 25 września 2026 roku. Uporządkowano daty przejęcia miasta, pochodzenie nowych mieszkańców, wysiedlenia i historię nazwy.
Dyskusja
0 komentarzy